سرچشمهی نهاد تنومند اخلاقی و معنوی «اعتکاف» در نظام جمهوری اسلامی ایران، عهدی الهی است با حضرت ابراهیم خلیل و اسماعیل ذبیح (علیهما السلام)ـ «وَ عَهِدنا اِلىٰ اِبراهیمَ وَ اِسماعیلَ اَن طَهِّرا بَیتِیَ لِلطّائِفینَ وَ العاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجود» بقره/۱۲۵ که با پیروزی انقلاب در ایران اسلامی ریشه زد: «پدیدهی اعتکاف یکی از رویشهای انقلابی است.» (بیانات رهبر انقلاب، ۱۳۸۴/۰۵/۲۸) و با حضور پرشور هرسالهی خیل عظیمی از جوانان و زنان و مردان مشتاق در این بزم معنوی، شکوفا گشت.
حرکتی بینظیر در دنیا که قبل از انقلاب در هیچ کجا رونقی نداشت: «هیچ وقت در این کشور در طول سالهای گذشته، از دوران جوانی و نوجوانی ما به یاد نداریم که در ماه رمضان، در مساجد کشور یا در مسجد گوهرشاد مشهد، مردم بیایند اعتکاف بکنند. در ایامالبیض سه روزِ متعارف ماه رجب یا ماه شعبان، ما تعداد معدودی در قم دیده بودیم که اعتکاف میکردند؛ آن هم غالباً طلبهها. در غیر آن معمول نبود. امروز در ایام اعتکاف، دانشگاهها و مساجد و سرتاسر کشور و مساجد جامع، مملو از معتکفین است… این دیگر در دنیا نظیر ندارد. این نسل جوان امروز ماست.» (بیانات رهبر انقلاب، ۱۳۸۵/۰۸/۲۱) اما با گذشت ۴۷ سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، حضور پرشور و صفوف طولانی جوانان برای حضور در اعتکاف، به شاخصی برای تعیین عیار معنویت و اخلاق در کشور مبدل شده است: «مردم به معنویات توجه دارند. شما همین روزها]ایام البیض[ به مساجد دانشگاهها بروید، ببینید در این روزهای اعتکاف چه خبر است. از فردا جوانهای ما میروند در مساجد اعتکاف میکنند…این نشاندهندهی حرکت مردم به سمت معنویت است.»(بیانات رهبر انقلاب، ۱۳۹۱/۰۳/۱۴)
براین اساس رونق اعتکاف در سالهای اخیر یکی از نشانههای گسترش معنویت در جامعه ایران اسلامی است، به خصوص اینکه در سالهای اخیر دشمن با یک جنگ ترکیبی حساب شده و با هدف نابودی سلاح معنویت و ایمان ملت ایران، مجهزتر از همیشه وارد میدان مبارزه با نظام جمهوری اسلامی ایران شده: «روحیات معنوی در جامعه در حال تعمیق است. البته در این زمینه ممکن است برخی با استناد به رفتار تعدادی معدود دربارهی فضای کلی جامعه دچار قضاوتی اشتباه شوند، اما حضور پرمعنای قشرهای مختلف مردم بهویژه جوانان دانشگاهی در مراسمی نظیر اعتکاف نشان میدهد حرکت معنوی ملت نیز رو به جلو است.» ( بیانات رهبر انقلاب، ۱۳۹۱/۰۳/۱۴) که این امر، خود نشاندهندهی شکسته شدن محاسبهی دشمن دربارهی نسل جوان است و در عین حال یکی از بهترین فرصتها برای روایت پیشرفت معنویّت در نظام جمهوری اسلامی ایران بهشمار میرود.
*نقش روحانیت و طلاب در بقای دین و تقویت روحیه دینی مردم
با توجه به اهمیت نقش محوری علما، روحانیت و طلاب در هدایت جامعه به سمت جامعهی اسلامی، به طور قطع استمرار حرکت صحیح و انقلابیِ کشور و جامعه، بدون حضور مؤثر ایشان امکانپذیر نیست. چرا که ایشان وظیفهی «هدایت فکری و دینی»، «هدایت سیاسی و بصیرتافزایی» و «راهنمایی و حضور در عرصهی خدمات اجتماعی» و تبدیل جامعه به جامعهای دینی را بر عهده دارند و باید اسلام ناب و متکی بر «کتاب و سنت» را با ابزار خرد و اندیشهی اسلامی، دریافت کرده و به مردم معرفی کنند و با انذار قلوب در سایهی روشن کردن دلها و تصحیح مسیرها و جهت گیریها، عامل ایجاد و حفظ تحولات عمیق ایمانی در جامعه باشند: «وظیفهى اساسى روحانیّت هدایت مردم به سمت اهدافى است که قرآن کریم و پیغمبران در طول تاریخ نبوّت، آنها را ترسیم کردند؛ و وسیلهى آن انذار است: لِیَکونَ لِلعٰلَمینَ نَذیرًا؛ما باید در موضع کسى که میخواهد میراث فخیم علماى دین در طول این هزار سال را حفظ کند و هدایت مردم را استمرار بدهد، همّت بگماریم به منقلب کردن دلها، روشن کردن ذهنها، تصحیح مسیرها و جهتگیرىها، خالص کردن عملهاى مردم و تحوّل درونى مردم به یک مؤمن واقعى با اخلاق حقیقى اسلامى؛ این وظیفهى اصلى ما است. اگر مردم متحوّل شدند، دنیا متحوّل خواهد شد؛ اگر مردم از تحوّل عمیق برخوردار شدند، این حرکت تا ابد ادامه پیدا خواهد کرد.» (بیانات رهبر انقلاب، ۱۳۶۹/۱۲/۲۲ )
