عقب ماندگی فقه، واقعیت یا سوء تفاهم؟

حجت الاسلام دکتر سید سجاد ایزدهی؛ ریاست پژهشکده نظام های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
آیا فقه همواره با فاصله‌ از تحولاتِ زمانه حرکت می‌کند؟ واقعیت این است که فقه از یک سو «تابع موضوع» است؛ یعنی تا پدیده‌ای (مثل رمزارز یا هوش مصنوعی) خلق نشود، حکمی برای آن متصور نیست. اما این به معنای انفعال نیست! ‌ نبوغ فقه در این است که می‌تواند از «موضوعات موجود» به «موضوعات متوقع» پل بزند. همان‌طور که امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله، سال‌ها پیش از آنکه پیوند اعضا یا تغییر جنسیت به چالش روز تبدیل شود، احکام آن را استخراج کردند. فقه شیعه ظرفیت این را دارد که نه تنها «چاره‌جویِ» پس از حادثه، بلکه «ترسیم‌گرِ» افق‌های آینده باشد.