در عصر جنگهای شناختی، بمباران فیکنیوزها و سرریز بیامان اطلاعات، «جهاد تبیین» دیگر با سخنرانیهای یکطرفه و اقدامات فردی و پراکنده به نتیجه نمیرسد. نسل Z و آلفا در زیستبوم پیوستهای از دادهها زندگی میکنند که دشمن در آن با طراحی اتاقهای فکر، الگوریتمهای پیچیده و تولید محتوای هوشمند، مرجعیت فکری و هویت معنوی جامعه را هدف گرفته است. در چنین میدان ناهمترازی، بزرگترین چالش حوزه علمیه و طلاب جوان، عبور از «عملکرد جزیرهای» و رسیدن به یک «حکمرانی هوشمند داده و روایت» است؛ الگویی که ۴۰۰ سال پیش توسط علامه محمدباقر مجلسی به بهترین شکل ممکن عملیاتی شد.
نگاه رایج و تقلیلگرایانه، علامه مجلسی را صرفاً یک محدث یا عالم پرکار میبیند، اما تحلیل استراتژیک سیره او نشان میدهد که مجلسی در واقع فرمانده یک «شورای عالی تبیین» و بنیانگذار نخستین شبکه تشکیلاتسازی رسانهای در تاریخ تشیع بود. او در ۳۰ مرداد، صرفاً یک نام در تقویم نیست؛ بلکه نماد تبدیل «پدافند انفعالی معرفتی» به «هجوم هوشمندانه روایتی» است.
علامه وقتی پراکندگی منابع شیعی، تهدید تحریف و هجوم شبهات را در عصر خود تشخیص داد، آستین همت بالا زد و یک پروژه عظیم «بیگ دیتا» به نام بحارالانوار را کلید زد. او به تنهایی کار نکرد؛ بلکه شبکهای فراملی از پژوهشگران، نسخهشناسان، مترجمان و مالیکاران تشکیل داد تا دادههای پراکنده را جمعآوری، دستهبندی و پالایش کنند و سپس آنها را در قالب کتابهای کاربردی و روان، به شریانهای اصلی جامعه بفرستند.
درس بزرگ علامه مجلسی برای طلاب هشتادی و نودی و روحانیون جدید، دقیقاً در همین «تشکیلاتسازی و فرماندهی داده» نهفته است. طلبه انقلابی عصر جدید نمیتواند در کنج حجره یا با یک حساب شخصی ساده در فضای مجازی، به جنگ غولهای رسانهای برود. امروز حوزه علمیه محتاج «مجلسیهای تشکیلاتی» است؛ کسانی که تیمسازی بلد باشند، زبان الگوریتمها و هوش مصنوعی را بفهمند، سناریونویسی و تولید محتوای چندرسانهای را بشناسند و بدانند چگونه میتوان از یک دیتابیس عظیم فقهی و روایی، محصولات جذاب رسانهای برای گرههای ذهنی نسل جدید استخراج کرد.
از سوی دیگر، حکمرانی داده به سبک علامه مجلسی، به معنای مسئلهمحوری و پاسخگویی به چالشهای روی زمینِ جامعه است. علامه، بحارالانوار را نساخت که در رفهای کتابخانه خاک بخورد؛ بلکه از دل همان دیتابیس، راهکارهای عملی برای سبک زندگی، اخلاق عمومی و کارآمدی حکمرانی صفوی بیرون کشید. حوزه انقلابی امروز نیز اگر بخواهد پرچمدار جهاد تبیین باشد، باید اتاقهای جنگ شناختی تشکیل دهد و به جای پاسخ دادن به شبهاتِ منقضیشده، مسائل نوظهور کشور در حوزههای اقتصاد، حکمرانی، سلامت روان، زیست مجازی و عدالت اجتماعی را رصد و تحلیل کند.
امروز، نبرد اصلی در وب۳ و شبکههای اجتماعی بر سر «روایت برتر» است. اگر حوزه علمیه نتواند ابزارهای نوین حکمرانی داده را به دست گیرد و از فاز انفعال خارج شود، مرجعیت فکری خود را در میان نسل آلفا از دست خواهد داد. بازخوانی ۳۰ مرداد و بزرگداشت علامه مجلسی، فراخوانی است برای طلاب نسل Z تا از عملکردهای فردی دست بکشند، تشکیلاتی فکر کنند، تشکیلات رسانهای بسازند و با الگوی «فرماندهی داده»، الگوریتم زمانه را به نفع حق و حقیقت تسخیر کنند.
