ادعای گزافی نیست اگر گفته شود شهید آیت الله دکتر بهشتی در فهم اهمیت جایگاه و نقش تشکیلات در حرکت به سمت جامعه ای که آرمان های مردم در آن تبلور پیدا می کند، گوی سبقت را از دیگران ربوده است.
ایشان طی سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۹ در شکل گیری و ارتقای کمی و کیفی اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان در اروپا تأثیرات شگرفی داشتند. این تشکل به رساترین صدای نهضت اسلامی ایران در خارج از کشور تبدیل شد نوع رابطه دکتر بهشتی با این تشکل نقطه نظرهای او در زمینه تشکیلات و سازماندهی ایده های مطرح شده در جهت پویایی و استقلال سازمان نام برده و ده ها نکته دیگر شخصیت بی بدیل ایشان را در زمینهنظریات تشکیلاتی نشان می دهد.
توصیفاتی که افراد مختلف درباره شخصیت تشکیلاتی شهید بهشتیدارند، محدود به ایران نیست. خانم پروفسور تدا اسکاچیل، جامعه شناسسرشناس آمریکایی و نظریه پرداز انقلاب در دانشگاه هاروارد در یکی از آثارخود شخصیت شهید بهشتی را این گونه توصیف می کند: سازمان دهنده قدرتمند و دولت ساز که میتوانست امکانات مناسب را برای پیروزی انقلابفراهم آورد. پس از شهادت شهید بهشتی نیز رسانه های جهان به شخصیت تشکیلاتی ایشان توجه کردند.
روزنامه واشنگتن استار درگذشت وی را از دست رفتن تواناترین استراتژیست و سازمان دهنده روحانیون ایران توصیف کرد. همچنین روزنامه اکونومیست این گونه بیان داشت: چهار وزیر کابینه و ۲۷ نفر عضو مجلس در انفجار بمب کشته شدند؛ ولی اهمیت از دست دادن آنها برای حکومت روحانیون کمتر از اهمیت از دست دادنبهشتی است که رئیس دیوان عالی کشور و مهم تر از آن رهبر حزب جمهوری اسلامی بود.
بعد از شناخت نسبی از جایگاه مرحوم بهشتی در کار تشکیلاتی باید در ابتدای امر پرسید تشكل و تشکیلات چیست؟ تشکل یعنی مجموعه ای از افراد که بر اساس آرمان مشترک و ایمان مشترک و باور مشترک و نقطه نظرهای مشترک گرد هم میآیند تا جماعت بشوند که یدالله مع الجماعه به خصوص تا بتوانند زمینه را برای رشد اخلاق کار دسته جمعی و برای رشد استعدادها و شناخت و تربیت کادرها و تهیه برنامه ها و قبول مسئولیت اجرای برنامه ها هموارتر کنند.
تشکیلات وسیله ای است برای بهتر انجام دادن مسئولیت ها و خودسازی و رشد اخلاق دسته جمعی عوامل لازم در ایجاد تشکیلات از نظر معنوی ایمان و باور مشترک است و از نظر مادی انسان ها هستند.
درنگاه اسلامی نه تنها مصالح اجتماعی بر منافع شخصی ارجحیت دارد بلکه پرداختن به احتیاجات شخصی برادران مسلمان عبادتی بس بزرگ و پرخوابی دانسته شده است. تا جایی که امام رضا علیه السلام می فرماید: «إِنَّ لِلَّهِ عِبَاداً فِي اَلْأَرْضِ يَسْعَوْنَ فِي حَوَائِجِ اَلنَّاسِ هُمُ اَلْآمِنُونَ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ مَنْ أَدْخَلَ عَلَى مُؤْمِنٍ سُرُوراً فَرَّحَ اَللَّهُ قَلْبَهُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ (اصول کافی جلد ۳ ص ۲۸۲) همانا از براى خدا در زمين بندگانى است كه براى حوائج مردم كوشش ميكنند، اينها روز قيامت در امانند، و هر كه بمؤمنى شادى رساند، خدا روز قيامت دلش را شاد سازد.
امروز وضع مسلمانان تقریباً نقطه مقابل این تعالیم مقدس است. مسلمانان اغلب به مسائل اجتماعی توجه ندارند. کمتر کسی است که اصولاً منافع و مصالح اجتماعی را بشناسد. بیشتر مسلمان های عصر ما جز مصالح شخصی اصولاً مصلحتی نمی شناسند.
هر وقت نام منفعت و مصلحت می شنوند جز مصلحت خودشان و مصلحت زن و فرزندشان به فکر آنها خطور نمی کند چه بسیارند کسانی که اگر از آنها بپرسید: «آقا آدمیزاد خوب است وقتش را صرف چه بکند؟ در جواب شما همه چیز را می شمرند جز مصالح اجتماعی را تازه آن عده معدود که مصالح اجتماعی را می شناسند اغلب آن قدر همتشان کوتاه است که کمترین منفعت شخصی خود را بر منافع و مصالح عالی امت مقدم می شمرند.
مسلمانان نه تنها انجام یک فریضه الهی را به دست نسيان یا عصیان سپرده اند، بلکه با حساب روشن به دست خود، نظام اجتماعی خود را مختل ساخته و مشکلات صعبالعلاج در راه زندگی خود ایجاد کرده اند.
(ادامه دارد…)
