دین اسلام عدالت را یکی از محوری ترین اصول اخلاق و اساسی ترین پایه تشکیل جامعه انسانی دانسته و رعایت آن را در هر شرایطی حتی در برابر کافر لازم می شمارد.
امیرالمومنین علی علیه السلام در نامه خود به مالک اشتر در مورد کافرانی که در پناه حکومت اسلامی زندگی می کنند و شهروند آن ها محسوب می شود، می فرماید: رحمت بر رعیت، دوستی با آنان و مهربانی در حق شان را سرلوحه برنامه های حکومتی خود قرار بده و هرگز برای مردم همانند درنده ای گرسنه نباش که خوردنشان را غنیمت شماری، چون مردم دو گروه هستند: یا برادر دینی تو هستند که رعایت حقوق شان بر تو لازم هست یا در آفرینش با تو همانند هستند و رعایت حقوق انسانی آنها بر تو لازم هست.
حضرت در وصیت آخر خود به امام حسن مجتبی علیه السلام تاکید کرد که هرگز برای انتقام خون ایشان قیام نکنند و جز قاتلشان کسی را نکشند و تنها با یک ضربه شمشیر به وی زنند. در دین مبین اسلام انتقام نباید از سر کینه توزی باشد بلکه باید به عنوان عاملی بازدارنده برای حفظ جلن و مال مسلمین آن را لحاظ کرد.
درآیه دوم سوره مائده خداوند متعال می فرماید: « وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا ۘ: وکینه توزی و دشمنی گروهی که شما را از [ورود به] مسجد الحرام بازداشتند وادارتان نکند که [به آنان] تعدّی و تجاوز کنید.
این آیه کاملا دلالت می کند بر پرهیز خشونت علیه کسانی که مانع از ورود مسلمین به مسجدالحرام شدند. یعنی خصومت های شخصی نباید در انتقام گیری ما از دشمنان نقش داشته باشد و ما تنها کسانی را قصاص خواهیم کرد که عملشان منافات با مصالح مسلمین داشته است.
در نگاه اسلامی هیچ گاه نباید منافع شخصی و خصومت های فردی جایگزین مصالح عمومی امت اسلامی شود. ما زمانی می توانیم از قصاص به عنوان یک عمل انسانی یاد کنیم که این عمل برای حفظ امنیت اجتماعی باشد و اگر کینه توزی های شخصی در آن دخیل باشد دیگر جنبه انسانی آن کمرنگ می شود.
از همین روست که قرآن کریم در باب بخشش قاتل توسط بازماندگان مقتول می فرماید: « فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ : پس کسی که [مرتکب قتل شده چنانچه] از سوی برادر [دینی] اش [که ولیِّ مقتول است] مورد چیزی از عفو قرار گرفت [که به جای قصاص، دیه و خون بها پرداخت شود] پس پیروی از روش شایسته و پسندیده.» (آیه 178 سوره بقره) بهگفته علامه طباطبایی، در ین آیه از سوره بقره به این نکته اشاره شده که عفو محبوبتر از قصاص است؛ زیرا تعبیر «فمن عفی له من أخيه شیء» برای برانگیختن حسّ محبت و رأفت در اولیای دم آمده و قاتل بهعنوان برادر معرفی شده است.
پس غرض ما از قصاص کینه توزی و خونریزی نیست. چون حفظ دماء در فقه شیعه اهمیت بسزایی دارد. قاعده مشهوری به نام «احتیاط در دماء» در فقه می باشد که بر مبنای آن، هرگونه حکم یا ارتکاب عمل که به مرگ یک انسان منجر میشود، باید با استناد به دلیلی قطعی یا اماره باشد و در موارد دیگر باید با احتیاط و به دور از هرگونه شبهه باشد که نشانه محدودبودن حکم به مجازات مرگ در دین اسلام است.
در باب انتقام از دشمن قداره کش هم باید این مطلب را به جامعه تفهیم کرد که خونخواهی ما برای شهدای جنگ تحمیلی اخیر بالاخص رهبر شهیدمان از باب کینه توزی از دشمن نیست که فردایی دوباره برخی با ژست اسلام رحمانی بخواهند آن را از مسیر درست منحرف کنند بلکه از باب دفاع از حق خون های پاک به زمین ریخته شده ای است که توسط دشمن ددمنش صورت گرفته که این قصاص عامل مهمی برای ایجاد بازدارندگی هر چه بیشتر جامعه اسلامی است.
